Klavye tuşları çalışmıyor mu? Nedenini bul, sonra düzelt

Önce hangi tuşların çalışmadığını ve başka bir bilgisayarda da çalışmayıp çalışmadığını bul. Tek bir ölü tuş genellikle altındaki kirden ya da aşınmış bir switch'ten kaynaklanır. Birlikte susan bir tuş grubu, klavyenin devresini ya da dökülen bir sıvıyı işaret eder. Hiçbir tuş tepki vermiyorsa ya da hepsi geç tepki veriyorsa önce Filtre Tuşları gibi bir ayarı ve bağlantıyı kontrol et. Yanlış karakter yazan tuşlar arızalı değildir; sorun dizilim ayarındadır.

Klavye testi

Klavye, tuşlarını bir tel ızgara (matris) üzerinden okur; her tuş, bir satırın bir sütunla kesiştiği yerdedir. Bir tel ya da lehim noktası koptuğunda o teldeki tüm tuşlar aynı anda susar. Tuş kapaklarına bakınca bu grup bir sıra, bir sütun ya da klavyeye dağılmış tuşlar olabilir; çünkü bunu basılı dizilim değil, kablolama belirler.

1. Hangi tuşların çalışmadığını bul

Klavye testini aç ve her tuşa bir kez bas. Hiç yanmayan tuşlar, bilgisayara ulaşmayan tuşlardır.
Düzeni not et: tek bir tuş mu, birkaç komşu tuş mu, bütün bir sıra mı, klavyeye dağılmış tuşlar mı, yoksa tüm tuşlar mı?
Klavyeyi başka bir bilgisayarda ya da başka bir klavyeyi bu bilgisayarda dene. Aynı tuşlar her yerde çalışmıyorsa sorun klavyededir; başka yerde çalışıyorsa bu bilgisayarın ayarlarına ve yazılımına bak.
Dizüstü bilgisayarda bir USB klavye tak. O çalışıyorsa sorun dahili klavyededir.

2. Tuşları çalışmıyormuş gibi gösteren ayarlar

Filtre Tuşları (Windows). Sağ Shift tuşunu sekiz saniye basılı tutmak bu özelliği açar; Windows bundan sonra kısa basışları yok sayar ve tuşlar çalışmıyormuş gibi görünür. Ayarlar > Erişilebilirlik > Klavye bölümünden kapat (Windows 10: Erişim Kolaylığı > Klavye); oyunlarda sürekli açılıyorsa aynı yerden klavye kısayolunu da kapat.
Yapışkan Tuşlar. Shift'e beş kez basmak bu özelliği açar; Shift, Ctrl ve Alt bıraktıktan sonra da basılı kalır. Aynı yerden kapat.
Num Lock. Num Lock kapalıyken sayısal tuş takımı rakam yazmak yerine imleci hareket ettirir. Bazı dizüstülerde Num Lock, bir grup harf tuşunu sayısal tuş takımına çevirir.
Fn Lock. Dizüstülerde ve kompakt klavyelerde üst sırayı F1–F12 tuşları ile medya tuşları arasında değiştirir.
Windows tuşu kilidi. Pek çok oyuncu klavyesinde Windows tuşunu kapatan bir tuş ya da Fn kısayolu bulunur; böylece bu tuş seni oyundan atamaz. Üreticinin yazılımındaki bir oyun modu başka tuşları da kapatabilir.
Yavaş Tuşlar ve Fare Tuşları (Mac). Yavaş Tuşlar, her tuşun sayılmadan önce beklemesine yol açar; Fare Tuşları ise bazı harf ve rakam tuşlarını işaretçi kontrollerine dönüştürür. İkisini de Sistem Ayarları > Erişilebilirlik altında, Klavye ve İmleç Denetimi bölümlerinde bulursun.

Tuşlar yanlış karakter yazıyor

Ş yerine noktalı virgül, İ yerine kesme işareti, Ğ ve Ü yerine köşeli parantez çıkıyorsa ya da harflerin yeri tamamen karışmışsa tuşlar çalışıyordur: bilgisayar başka bir klavye dizilimi kullanıyor, çoğu zaman ABD İngilizcesi ya da Türkçe F. Windows'ta Windows tuşu + Boşluk ve sol Alt + Shift, yüklü dizilimler ve diller arasında geçiş yapar; ikisine de yanlışlıkla basmak kolaydır. Kullanmadığın dizilimleri Ayarlar > Saat & dil > Dil & bölge bölümünden kaldır. Mac'te menü çubuğundaki Giriş menüsünü kontrol et.

3. Bağlantı ve sürücü

Klavyeyi hub ya da monitör üzerinden değil, doğrudan bilgisayardaki başka bir USB portuna tak.
Kablosuz klavyede pilleri şarj et ya da değiştir ve alıcıyı yaklaştır; alıcıyı, gürültüsü 2,4 GHz alıcıları bozabilen USB 3 portlarından uzak tut.
Bluetooth klavyeyi bilgisayarın Bluetooth listesinden kaldır ve yeniden eşleştir.
Windows'ta Aygıt Yöneticisi'ni aç, Klavyeler'i genişlet, klavyene sağ tıkla, Cihazı kaldır'ı seç ve bilgisayarı yeniden başlat: Windows sürücüyü yeniden yükler.
Klavye üreticisinin yazılımını kapat ya da güncelle. Oradaki bir profil ya da makro, tuşların işlevini değiştirebilir veya onları kapatabilir.

4. Kir ve takılan tuşlar

Önce klavyenin fişini çek ya da dizüstü bilgisayarı kapat.
Klavyeyi ters çevirip hafifçe vur, sonra tuşların arasına açılı tutarak basınçlı hava üfle.
Mekanik klavyede tuş kapağını bir tuş sökücüyle kaldır, switch'in çevresini temizle ve switch'e birkaç düzine kez bas.
Şekerli bir içecek döküldükten sonra takılan tuşun çevresini, izopropil alkolle hafifçe nemlendirilmiş bir kulak çubuğuyla temizle ve tamamen kurumasını bekle.
Dizüstü tuş kapakları kırılgan plastik klipslere oturur: üreticinin kılavuzu nasıl yapılacağını göstermiyorsa onları zorlayarak çıkarma.

Sıvı döküldükten sonra

Klavyenin fişini hemen çek ya da dizüstü bilgisayarı hemen kapat, sıvının akması için ters çevir ve yeniden açmadan önce tamamen kurumasını bekle. Sade su çoğu zaman zarar vermeden kurur. Şekerli içecekler, tuşların algılanmasını engelleyen yapışkan bir tabaka bırakır; bu durumda temizlik ya da onarım gerekir.

5. Sorun donanımdaysa

Temizlikten sonra aynı tuşlar her bilgisayarda hâlâ çalışmıyorsa bir switch, devre ya da kablo arızalanmıştır. Hot-swap mekanik klavyede bozuk switch'i çekip yenisini takabilirsin; diğer klavyelerde switch'in lehiminin sökülmesi gerekir. Birlikte çalışmayan bir tuş grubu genellikle devre kartını ya da onun şerit kablosunu gösterir; bu da onarım ya da yeni bir klavye demektir. Önce garantiyi kontrol et. Dizüstüde, onarım yapılana kadar bir USB klavyeyle çalışmaya devam edebilirsin.

Sorun ölü tuş değilse

İki kez yazan bir tuşta tuş titremesi (chatter) vardır: klavyenin neden çift harf yazdığını oku. Yalnızca başka tuşları basılı tutarken çalışmayan tuşlar rollover sınırına takılıyordur: klavye ghosting nedir yazımıza bak.

Kaynaklar: Wikipedia, FilterKeys; Logitech, kablosuz ürünler ve USB 3.0 cihazlar.