Klavye dizilimleri karşılaştırması: QWERTY, Dvorak, Colemak, AZERTY ve QWERTZ
QWERTY, İngilizce için standart dizilimdir ve adını üst harf sırasının ilk altı harfinden alır. 1936'dan kalma Dvorak, sesli harfleri ve en sık kullanılan ünsüzleri parmaklarının durduğu orta sıraya taşır. 2006'dan kalma Colemak 17 tuşun yerini değiştirir ve yaygın kısayolların tuşları olan Z, X, C ve V'yi yerinde bırakır. AZERTY ve QWERTZ, QWERTY'nin Fransızca ve Almanca sürümleridir. Türkiye'de en yaygın dizilim, QWERTY'ye Türkçe harfler eklenmiş Türkçe Q'dur; F klavye ise Türkçe için ayrıca tasarlanmış bir dizilimdir. Dizilim, sistemindeki bir ayardır; bu yüzden hepsini elindeki klavyede deneyebilirsin.
QWERTY Orta sıradaki harf oranı: %35
Dvorak Orta sıradaki harf oranı: %71
Colemak Orta sıradaki harf oranı: %74
| Dizilim | Ortaya çıkışı | Orta sıradaki harfler | QWERTY'ye göre yeri değişen tuşlar | Z, X, C ve V |
|---|---|---|---|---|
| QWERTY | 1870'ler, Christopher Latham Sholes'un daktiloları için | %35 | 0 | QWERTY'deki yerlerinde |
| Dvorak | 1936, August Dvorak ve William Dealey tarafından | %71 | 33 | Yerleri değişmiş |
| Colemak | 2006, Shai Coleman tarafından | %74 | 17 | QWERTY'deki yerlerinde |
Dvorak ya da Colemak daha mı hızlı?
İkisinden birinin daha hızlı olup olmadığı tartışmalıdır. Dvorak'ın kendi çalışmaları kendi dizilimini öne çıkarıyordu; ABD hükümeti için 1956'da yapılan bir çalışma ise deneyimli daktilocuları yeniden eğitmenin kendini amorti etmediğini buldu ve sonraki incelemeler kanıtları iki yönde de zayıf buldu. Çizimin gösterdiği daha nettir: ikisi de parmaklarını QWERTY'den çok daha fazla orta sırada tutar ve geçiş yapan pek çok kişi yazmanın ellerini daha az yorduğunu söyler.
Bedeli geçişin kendisidir. Yeni tuş yerleri oturana kadar ilk haftalarda çok daha yavaş yazmayı ve QWERTY'yi bırakırsan o dizilimdeki hızının bir kısmını kaybetmeyi bekle. Colemak daha yumuşak bir geçiştir, çünkü tuşların çoğu ve kısayollar yerinde kalır; Dvorak ise neredeyse her şeyin yerini değiştirir. Colemak ayrıca Caps Lock'u ikinci bir Backspace'e dönüştürür.
AZERTY ve QWERTZ
Fransa ve Belçika'da kullanılan AZERTY, A ile Q'nun ve Z ile W'nin yerini değiştirir, M'yi orta sıraya taşır ve aksanlı harfleri rakam sırasına koyar; bu yüzden rakamlar için Shift gerekir. Almanya, Avusturya, İsviçre ve Orta Avrupa'nın büyük bölümünde kullanılan QWERTZ ise Y ile Z'nin yerini değiştirir ve Ü, Ö, Ä ile ß harflerini ekler. İkisi de çoğunlukla, sol Shift'in yanında fazladan bir tuş bulunan ISO biçimindeki klavyelerle satılır.
AZERTY Fransa ve Belçika
QWERTZ Almanya, Avusturya, İsviçre
Dizilim değiştirme
- Windows Dvorak, AZERTY ve QWERTZ dizilimleriyle, Windows 11 sürüm 24H2'den itibaren Colemak ile de birlikte gelir; birini klavye ya da dil ayarlarından ekleyebilirsin. Daha eski sürümlerde Colemak, dizilimin kendi web sitesinden yüklenir.
- macOS, Klavye ayarlarındaki giriş kaynakları arasında Dvorak, Colemak, AZERTY ve QWERTZ dizilimlerini sunar.
- Linux masaüstleri, klavye ayarlarında hepsini sunar.
- Telefonlar ve tabletler bunları hem ekran klavyesi hem de fiziksel klavye seçeneği olarak sunar.
- Tuşlarda basılı harfler artık yazdıklarınla eşleşmez. Pek çok kişi zaten bakmadan yazmayı öğrenir; çıkartmalar ya da yeni tuş kapakları isteğe bağlıdır.
Geçişten sonra oyunlar
Bazı oyunlar tuşları konumlarına göre atar; böylece dizilim ne olursa olsun W, A, S ve D parmaklarının altında kalır. Bazıları ise harfe göre atar; o zaman hareket tuşları başka yerlere düşer. Geçişten sonra oyununun tuş atamalarını kontrol et ve bir oyun QWERTY'de ısrar ediyorsa bu dizilimi bir kısayol uzağında tut.
Bir dizilimi burada dene
Yazma hızı testi, diziliminin yazdığı karakterleri okur; bu yüzden hızını hangi dizilimde olursa olsun ölçer. Klavye testi tuşlarını diziliminin yazdığı harflerle çizer; geçişin işe yarayıp yaramadığını hızlıca kontrol etmenin bir yolu budur. On parmak klavye derslerimiz (İngilizce) QWERTY öğretir.
Dizilim, klavyenin biçimi değildir: ANSI ve ISO klavye farkına bak.