Układy klawiatury: QWERTY, Dvorak, Colemak, AZERTY i QWERTZ
QWERTY to standardowy układ dla języka angielskiego, nazwany od pierwszych sześciu liter górnego rzędu. W Polsce standardem jest jego odmiana, układ polski (programisty). Dvorak z 1936 roku przenosi samogłoski i najczęstsze spółgłoski do środkowego rzędu, na którym spoczywają palce. Colemak z 2006 roku przestawia 17 klawiszy i zostawia na miejscu Z, X, C i V, czyli klawisze popularnych skrótów. AZERTY i QWERTZ to francuska i niemiecka odmiana QWERTY. Układ to ustawienie systemu, więc każdy z nich wypróbujesz na klawiaturze, którą już masz.
QWERTY 35% liter w środkowym rzędzie
Dvorak 71% liter w środkowym rzędzie
Colemak 74% liter w środkowym rzędzie
| Układ | Powstanie | Litery w środkowym rzędzie | Klawisze przestawione względem QWERTY | Z, X, C i V |
|---|---|---|---|---|
| QWERTY | Lata 70. XIX wieku, do maszyn do pisania Christophera Lathama Sholesa | 35% | 0 | Na tych samych miejscach co w QWERTY |
| Dvorak | 1936, August Dvorak i William Dealey | 71% | 33 | Przestawione |
| Colemak | 2006, Shai Coleman | 74% | 17 | Na tych samych miejscach co w QWERTY |
Czy Dvorak albo Colemak są szybsze?
To, czy któryś z nich jest szybszy, pozostaje sporne. Badania samego Dvoraka wypadały na korzyść jego układu; badanie z 1956 roku przeprowadzone dla rządu USA wykazało, że przeszkolenie doświadczonych maszynistek się nie opłaca, a późniejsze przeglądy uznały dowody za słabe w obie strony. Rysunek pokazuje coś bardziej jednoznacznego: oba układy trzymają palce w środkowym rzędzie znacznie częściej niż QWERTY, a wiele osób po zmianie mówi, że pisanie mniej męczy dłonie.
Kosztem jest sama zmiana. Przez pierwsze tygodnie, zanim nowe pozycje się utrwalą, licz się z dużo wolniejszym pisaniem, a jeśli przestaniesz używać QWERTY, stracisz na nim część szybkości. Colemak to łagodniejsza zmiana, bo większość klawiszy i skróty zostają na miejscu; Dvorak przestawia prawie wszystko. Colemak zamienia też Caps Lock w drugi Backspace.
AZERTY i QWERTZ
Francja i Belgia piszą na AZERTY, który zamienia A z Q i Z z W, przenosi M do środkowego rzędu i umieszcza litery z akcentami w rzędzie cyfr, więc cyfry wymagają Shiftu. Niemcy, Austria, Szwajcaria i spora część Europy Środkowej, między innymi Czechy, Słowacja i Węgry, piszą na QWERTZ, który zamienia Y i Z, a w wersji niemieckiej dodaje Ü, Ö, Ä i ß. Polska jest tu wyjątkiem: standardem jest QWERTY w układzie polskim (programisty), a oparty na QWERTZ układ polski (214) spotyka się rzadko. AZERTY i QWERTZ sprzedaje się głównie na klawiaturach w kształcie ISO, z dodatkowym klawiszem obok lewego Shiftu.
AZERTY Francja i Belgia
QWERTZ Niemcy, Austria, Szwajcaria
Zmiana układu
- Windows ma wbudowane układy Dvorak, AZERTY i QWERTZ, a od Windows 11 w wersji 24H2 także Colemak; dodasz je w ustawieniach języka lub klawiatury. W starszych wersjach Colemak instaluje się ze strony tego układu.
- macOS ma Dvorak, Colemak, AZERTY i QWERTZ wśród źródeł wprowadzania w ustawieniach klawiatury.
- Linux ma je wszystkie w ustawieniach klawiatury środowiska graficznego.
- Telefony i tablety oferują je jako opcje klawiatury ekranowej i fizycznej.
- Litery nadrukowane na klawiszach przestaną pasować do tego, co wpisujesz. Wiele osób i tak uczy się pisać bez patrzenia; naklejki lub nowe nasadki są opcjonalne.
Gry po zmianie układu
Niektóre gry przypisują klawisze według ich położenia, więc W, A, S i D zostają pod palcami bez względu na układ; inne według liter, więc ruch ląduje na innych klawiszach. Po zmianie sprawdź przypisanie klawiszy w grze i trzymaj układ QWERTY pod jednym skrótem, jeśli gra go wymaga.
Wypróbuj układ tutaj
Test szybkości pisania odczytuje znaki wpisywane w twoim układzie, więc zmierzy twoją szybkość na każdym z nich. Test klawiatury rysuje klawisze z literami twojego układu, więc szybko sprawdzisz, czy zmiana zadziałała. Nasze lekcje pisania bezwzrokowego uczą układu QWERTY.
Układ to nie kształt klawiatury: zobacz porównanie klawiatur ANSI i ISO.